Onderzoek met niet-humane primaten: vier beleidsscenario’s voor Nederland: Rapport van de Commissie onderzoek niet-humane primaten

De Tweede Kamer heeft in november 2022 de regering verzocht onderzoek te doen naar de mogelijkheid om het aantal proeven op niet-humane primaten (NHP’s) te verlagen.1 De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) heeft daarop in december 2023 deze commissie ingesteld, zoals in de volgende paragraaf in detail wordt beschreven. De commissie kreeg tot taak onderzoek te doen naar de mogelijkheid om het aantal proeven met NHP’s verder te verlagen zonder dat dit gevolgen heeft voor het onderzoek dat strikt noodzakelijk is voor de bestrijding van levensbedreigende ziekten en uitbraken van infectieziekten die de volksgezondheid bedreigen.

Het vraagstuk van toelaatbaarheid, nut en noodzaak van NHP-onderzoek is complex, want het is gekoppeld aan vragen rond dierethiek, maatschappelijke pandemische weerbaarheid, wetenschappelijk medisch onderzoek, vaccin- en geneesmiddelenontwikkeling en -productie, internationale regelgeving en geopolitieke verhoudingen. Beleidskeuzes over een dergelijk complex vraagstuk dienen zo goed mogelijk geïnformeerd te zijn door wetenschappelijk onderzoek, wet- en regelgeving en de maatschappij. In dit rapport beschrijft de commissie alle aspecten van dit vraagstuk zo compleet mogelijk. Het zal blijken dat niet over alle aspecten wetenschappelijke consensus bestaat. In die situaties zullen beleidskeuzes gemaakt moeten worden die de verschillende aspecten zo goed mogelijk tegen elkaar afwegen.

De commissie heeft geen nieuw wetenschappelijk onderzoek gedaan, maar de stand der wetenschap en maatschappelijke perspectieven beschreven op alle relevante aspecten van het vraagstuk over hoe het aantal NHP-proeven te verlagen zonder dat dit gevolgen heeft voor het onderzoek dat strikt
noodzakelijk is voor de bestrijding van levensbedreigende ziekten en uitbraken van infectieziekten die de volksgezondheid bedreigen. De probleemanalyse van het vraagstuk, de verwevenheid van de verschillende aspecten en de mogelijke beleidsopties heeft de commissie op wetenschappelijk verantwoorde manier onderzocht. De kwaliteit van deze analyses is getoetst door een internationale
peer-review.

De commissie is niet gevraagd beleidsadvies te geven, maar om “een onderzoek naar wat kan en niet kan”. Daarom heeft dit rapport twee delen. In het eerste deel beschrijft de commissie de resultaten van haar ‘onderzoek naar wat kan en niet kan’ en in het tweede deel geeft de commissie vier verschillende beleidsscenario’s. Deze zijn het resultaat van verschillende wegingen van
wetenschappelijke argumenten. De commissie spreekt geen eigen voorkeur voor een van de beleidsscenario’s uit. Dat betekent overigens niet dat de bevindingen kleurloos zijn. Op een aantal punten formuleert de commissie duidelijke conclusies, die dan ook gelden voor alle beleidsscenario’s.